PERKUSJA
Instrumenty perkusyjne należą
niewątpliwie do najstarszych stworzonych przez człowieka "narzędzi
dźwiękowych". Stanowią grupę instrumentów, z których dźwięk
wydobywany jest poprzez ich uderzanie lub pocieranie dłońmi, pałkami,
miotełkami, prętem itp. lub przy użyciu specjalnego mechanizmu klawiszowego.
Ze względu na rodzaj wydobywanego dźwięku, instrumenty perkusyjne dzielimy na
membranowe, w których źródłem dźwięku jest drgająca membrana (np. skóra
napięta na rezonatorze) oraz instrumenty, w których źródłem dźwięku jest
drgające sprężyste ciało w formie płytki, sztabki, klocka, pręta, rury,
blaszki, naczynia wykonanego z metalu, kamienia lub szkła itp. Przeważnie
wydobywane z nich dźwięki posiadają jedną wysokość, dlatego są używane
głównie do podkreślania rytmu. Z niektórych instrumentów możliwe jest
wydobywanie dźwięków o różnej wysokości - te służą do wykonywania melodii.
Ksylofon
Instrument
zbudowany z szeregu chromatycznie nastrojonych płytek z twardego drewna,
ułożonych zwykle w 2-4 równoległe rzędy. Dźwięki wydobywa się poprzez
uderzanie w płytki specjalnymi pałeczkami; wysokość wydobywanego dźwięku
zależy od wielkości płytki; skala instrumentu - od ilości płytek. Instrument
pochodzenia azjatyckiego. W XIX wieku wszedł na stałe w skład orkiestry
symfonicznej. Jest wykorzystywany również jako instrument solowy.

Wibrafon
Instrument zbudowany w początkach XX wieku na wzór
azjatyckiego ksylofonu, w którym drewniane płytki zastąpiono metalowymi
ułożonymi w 2 równoległych rzędach przypominających układem klawiaturę
fortepianu. Dodano również metalowy stojak z mechanizmem tłumikowym,
umożliwiającym regulację długości brzmienia wydobywanych dźwięków. Pod każdą
z płytek umieszczono metalową rurę pełniącą rolę rezonatora. W każdej z rur
umieszczono wirujący krążek powodujący powstawanie charakterystycznej dla
wibrafonu modulacji dźwięku. Do gry stosuje się 1-4 pałeczki z główkami
filcowymi lub gumowymi. Wibrafon posiada skalę chromatyczną od 2,5 do 4
oktaw. Początkowo instrument znalazł zastosowanie głównie w muzyce
rozrywkowej i jazzowej, jednak z czasem znalazł swoje miejsce również w
muzyce orkiestrowej i kameralnej.
Marimba (marimbafon)
Jest udoskonaloną odmianą afrykańskiego i południowo-amerykańskiego
ksylofonu, w którym dwa rzędy drewnianych płytek umocowano na napiętych sznurach. Pod
każdą z płytek umieszczono otwartą rurę o odpowiednio dobranej długości i
średnicy, pełniącą rolę rezonatora. Instrument posiada skalę chromatyczną
obejmującą 4-5 oktaw. Do gry służą pałeczki z główką drewnianą lub gumową.
Obecnie marimba odgrywa ważną rolę w muzyce orkiestrowej i kameralnej,
dzięki nośnemu i wyrazistemu dźwiękowi oraz dużym możliwościom
techniczno-wykonawczym.
Kotły
W Europie
kotły pojawiły się już w średniowieczu za sprawą wypraw krzyżowych. Od XVII
wieku powszechnie używane w różnego rodzaju orkiestrach i zespołach
muzycznych. To duży instrument perkusyjny z grupy membranowych. Posiada
półkolisty rezonator wykonany zwykle z blachy miedzianej, na którym rozpięta
jest membrana ze skóry (obecnie również z tworzywa sztucznego). Dźwięk
wydobywany jest poprzez uderzanie w membranę pałkami najczęściej
o główce filcowej lub gumowej. Kotły wydają dźwięk o określonej wysokości.
Barwa dźwięku zależy od rodzaju użytych pałek, gatunku błony i kształtu
rezonatora, zaś wysokość dźwięku - od napięcia membrany. W konstrukcji
kotłów stosuje się system śrub i dźwigni umożliwiających szybkie i
precyzyjne strojenie instrumentu. Obecnie instrument wykorzystywany jest
głównie w orkiestrze symfonicznej oraz w różnego rodzaju zespołach
perkusyjnych.
opracowanie:
mgr Władysław Chwin, mgr Szczepan Polewski
