Jest zaliczany do grupy instrumentów strunowych klawiszowych uderzanych. Posiada sporych rozmiarów otwierane pudło rezonansowe o charakterystycznym kształcie przypominającym skrzydło ptaka, w którym umieszczona jest metalowa rama z krzyżowo rozpiętymi strunami, płaska świerkowa płyta rezonansowa, klawiatura połączona z mechanizmem młoteczkowym oraz system tłumików, sterowanych za pomocą trzech nożnych pedałów. Każdy klawisz połączony jest z młoteczkiem, który uderzając w odpowiednią strunę powoduje powstanie dźwięku o określonej wysokości, barwie i sile brzmienia. Fortepian posiada bardzo rozległą chromatyczną skalę dźwiękową oraz duże możliwości wykonawcze, dzięki czemu jest jednym z najbardziej wszechstronnych instrumentów muzycznych.

 Pierwszy fortepian powstał w 1711 roku we Florencji w warsztacie Bartolomeo Cristofori'ego. Nowemu instrumentowi nadano nazwę "gravicembalo col pian' e forte". Powstał poprzez modyfikację konstrukcji popularnych już wcześniej w Europie instrumentów klawiszowych, takich jak klawikord i klawesyn. W niespełna pięć lat później pierwsze fortepiany postały również we Francji i Niemczech. Dzięki licznym ulepszeniom konstrukcyjnym z biegiem lat w instrumencie zastosowano krzyżowy układ strun, drewnianą ramę zastąpiono metalową, wprowadzono sprawny mechanizm młoteczkowy i tłumikowy oraz znacznie zwiększono skalę dźwiękową instrumentu. W Polsce produkcja fortepianów rozwinęła się już w II połowie XVIII wieku. Liczba krajowych fabryk wzrosła znacznie w XIX wieku w odpowiedzi na wzrastające zapotrzebowanie na ten instrument. Z licznych odmian fortepianów budowanych w XVIII i XIX wieku warto wymienić: fortepian buduarowy - instrument przenośny wielkości podróżnej walizy; fortepian orfika - przenośny instrument o niewielkich rozmiarach przeznaczony głównie do muzykowania amatorskiego; fortepian stołowy - w kształcie przypominającym klawikord, z klawiaturą umieszczoną wzdłuż dłuższego boku; fortepian-lira, fortepian-szafa lub fortepian-żyrafa - których pudła rezonansowe ustawione były pionowo i posiadały niekiedy wymyślne kształty; pianino -  będące jedyną dawną odmianą fortepianu, która przetrwała do naszych czasów.

 Dzięki niezwykłym możliwościom wykonawczym fortepian zyskał ogromną popularność, stając się w XIX wieku jednym z najbardziej znanych i powszechnie używanych instrumentów muzycznych. Muzyka fortepianowa wyrosła z tradycji klawesynowej. Za pierwszych jej twórców uznaje się synów J.S.Bacha. Burzliwy rozwój twórczości fortepianowej przypada na okres klasycyzmu, w którym wybitną rolę odegrali słynni klasycy wiedeńscy J.Haydn, W.A.Mozart i L.v. Beethoven, którzy pozostawili szereg wybitnych utworów oraz byli pierwszymi wirtuozami tego instrumentu. W okresie późniejszym do grona wirtuozów i genialnych twórców muzyki fortepianowej dołączyli F.Chopin, R.Schumann, F.Schubert, F.Menelssohn, F.Liszt, J.Brahms, C.Debussy i wielu innych.

 Obecnie fortepian stał się instrumentem ogólnoświatowym, wykorzystywanym zarówno w muzyce solowej, jak też symfonicznej i kameralnej. Został zaadoptowany przez jazz i muzykę rozrywkową.

 Słynny rosyjski pianista i pedagog H.Neuhaus uważał, że <<Fortepian jest najbardziej intelektualnym ze wszystkich instrumentów, obejmuje najszersze horyzonty i nieograniczone przestrzenie muzyczne. Wszak na nim [...] można wykonać wszystko, co nazywa się muzyką, od fujarki pasterskiej do gigantycznych konstrukcji symfonicznych i operowych. Fortepian ma swoje indywidualne "ja", którego nie można porównać z niczym innym na świecie>>.                                                             

opracowanie: mgr Władysław Chwin, mgr Katarzyna Szweda

   Więcej informacji o fortepianie

 fot. Dariusz Wyżykowski